ADHD a podejmowanie ryzyka. Czy impulsywność zawsze prowadzi do złych decyzji?

ADHD i podejmowanie ryzyka to połączenie, które najczęściej przedstawiane jest w negatywnym świetle. Impulsywne zakupy, szybka jazda samochodem, używki, hazard czy podejmowanie decyzji bez zastanowienia nad konsekwencjami. Nie bez powodu. Związek ADHD z różnymi formami ryzykownych zachowań jest dobrze opisany w badaniach.

Ale samo podejmowanie ryzyka nie zawsze prowadzi do czegoś złego.

Złożenie CV na stanowisko, które wydaje się trochę „powyżej naszych możliwości”, rozpoczęcie własnej działalności, wyjazd w nieznane miejsce, wystąpienie przed dużą grupą ludzi czy postawienie się w obronie osoby, która jest źle traktowana, również wymagają zaakceptowania pewnego ryzyka.

I właśnie tej mniej oczywistej stronie ADHD przyjrzeli się autorzy badania opublikowanego w 2026 roku w Journal of Attention Disorders.

ADHD a ryzyko: nie każde ryzyko jest takie samo

Autorzy badania zwracają uwagę na coś, co w dyskusji dotyczącej ADHD łatwo przeoczyć. Ryzyko samo w sobie nie jest ani dobre, ani złe. Oznacza po prostu działanie, którego rezultat jest do pewnego stopnia niepewny.

Badacze rozróżnili trzy rodzaje podejmowania ryzyka:

• Negatywne podejmowanie ryzyka – zachowania, w których potencjalne koszty mogą być poważne, np. niebezpieczna jazda, nadmierne spożywanie alkoholu czy nieodpowiedzialne decyzje finansowe.
• Pozytywne podejmowanie ryzyka – działania wiążące się z niepewnością lub możliwością porażki, ale jednocześnie mogące prowadzić do rozwoju lub osobistej korzyści. Może to być wystąpienie publiczne, aplikowanie na atrakcyjne stanowisko, zapisanie się na trudny kurs czy rozpoczęcie rozmowy z nową osobą.
• Prospołeczne podejmowanie ryzyka – sytuacje, w których ktoś podejmuje ryzyko przede wszystkim po to, żeby pomóc innym, np. sprzeciwiając się niesprawiedliwemu traktowaniu albo stając w czyjejś obronie.

Takie rozróżnienie pozwala spojrzeć na impulsywność i skłonność do działania znacznie szerzej niż tylko przez pryzmat problemów.

Co dokładnie zbadano?

Fuermaier i współpracownicy przeanalizowali dane 611 dorosłych osób z populacji ogólnej w Holandii.

Uczestnicy wypełniali kwestionariusze dotyczące między innymi:

• nasilenia cech ADHD,
• negatywnego podejmowania ryzyka,
• pozytywnego podejmowania ryzyka,
• prospołecznego podejmowania ryzyka,
• objawów depresji,
• lęku,
• stresu.

Badanie było prerejestrowane. Oznacza to, że jego podstawowe hipotezy i plan analiz zostały określone przed analizą danych. Takie rozwiązanie zmniejsza ryzyko dopasowywania sposobu analizy do uzyskanych później wyników.

Istotne jest jednak jedno zastrzeżenie: badacze nie analizowali wyłącznie osób z klinicznie potwierdzonym ADHD. Badali nasilenie cech ADHD w populacji ogólnej. Nie można więc automatycznie przenosić wszystkich wyników na każdą osobę z rozpoznaniem ADHD.

Najsilniejszy związek dotyczył negatywnego ryzyka

Wyniki potwierdziły przede wszystkim to, czego można było spodziewać się na podstawie wcześniejszych badań.

Im wyższe było nasilenie cech ADHD, tym większa deklarowana skłonność do negatywnego podejmowania ryzyka.

Korelacja wynosiła:

r = 0,28.

Nie jest to bardzo silna zależność, ale spośród trzech analizowanych rodzajów ryzyka właśnie tutaj związek był zdecydowanie największy.

Co więcej, zależność pomiędzy cechami ADHD a negatywnym podejmowaniem ryzyka pozostawała istotna również wtedy, kiedy badacze uwzględnili objawy depresji, lęku i stresu.

To ważna obserwacja, ponieważ pokazuje, że zwiększone podejmowanie ryzyka nie musi być jedynie konsekwencją współwystępujących trudności emocjonalnych.

Cechy ADHD wiązały się również z pozytywnym ryzykiem

Ciekawsza część wyników dotyczy jednak pozytywnego podejmowania ryzyka.

Badacze zaobserwowali niewielką, ale statystycznie istotną zależność pomiędzy nasileniem cech ADHD a gotowością do podejmowania ryzyka, które może prowadzić do korzystnych rezultatów.

Korelacja wynosiła:

r = 0,16.

To wyraźnie słabszy związek niż w przypadku negatywnego ryzyka. Nadal jednak oznacza, że osoby uzyskujące wyższe wyniki w zakresie cech ADHD częściej deklarowały gotowość do podejmowania niektórych działań wymagających wyjścia poza bezpieczną i przewidywalną sytuację.

Co szczególnie ciekawe, po uwzględnieniu wieku oraz objawów depresji, lęku i stresu cechy ADHD nadal były istotnie związane z pozytywnym podejmowaniem ryzyka.

Nie oznacza to oczywiście, że ADHD automatycznie czyni człowieka odważniejszym, przedsiębiorczym czy bardziej skłonnym do rozwoju. Wynik pokazuje jedynie niewielką zależność statystyczną.

Może jednak stanowić ważną wskazówkę, że mechanizmy związane z impulsywnością, poszukiwaniem nowych doświadczeń czy szybkim przechodzeniem od pomysłu do działania nie muszą prowadzić wyłącznie do negatywnych konsekwencji.

A co z ryzykiem podejmowanym dla innych?

Najmniejszą zależność stwierdzono w przypadku ryzyka prospołecznego.

Korelacja pomiędzy cechami ADHD a tym rodzajem zachowania wynosiła:

r = 0,12.

Początkowo związek był statystycznie istotny. Kiedy jednak w bardziej rozbudowanym modelu uwzględniono również depresję, lęk i stres, cechy ADHD przestały być istotnym niezależnym predyktorem prospołecznego podejmowania ryzyka.

Dlatego byłoby zdecydowanie zbyt daleko idącym wnioskiem stwierdzenie, że osoby z ADHD są bardziej skłonne ryzykować w obronie innych.

Wyniki są tutaj znacznie mniej jednoznaczne.

Co ciekawe, porównanie grup daje jeszcze bardziej ostrożny obraz

Autorzy przeprowadzili również dodatkową analizę. Wyodrębnili grupę 114 osób z podwyższonym nasileniem cech ADHD i porównali ją z odpowiednio dobraną grupą 114 osób bez takiego nasilenia.

W tym przypadku istotna różnica pojawiła się właściwie tylko w zakresie negatywnego podejmowania ryzyka.

Różnice dotyczące pozytywnego i prospołecznego ryzyka nie osiągnęły istotności statystycznej.

To jeden z najważniejszych elementów tego badania, bo chroni przed nadmiernie atrakcyjną interpretacją wyników w stylu:

„ADHD sprawia, że ludzie częściej podejmują dobre ryzyko”.

Na podstawie tego badania nie możemy tego powiedzieć.

Możemy natomiast powiedzieć, że większe nasilenie cech ADHD było związane nie tylko z ryzykiem prowadzącym potencjalnie do negatywnych konsekwencji, ale w mniejszym stopniu również z niektórymi formami konstruktywnego podejmowania ryzyka.

ADHD nie jest „supermocą”, ale nie musi być też opisywane wyłącznie przez deficyty

W rozmowie o ADHD łatwo wpaść w jedną z dwóch skrajności.

Pierwsza polega na opisywaniu ADHD niemal wyłącznie jako zestawu deficytów: problemów z koncentracją, organizacją, impulsywnością i regulacją emocji.

Druga skrajność pojawia się wtedy, gdy ADHD zaczynamy przedstawiać jako „supermoc”, przypisując mu kreatywność, odwagę, przedsiębiorczość czy wyjątkowe zdolności.

Obydwa obrazy są zbyt uproszczone.

To samo zachowanie może przynieść zupełnie inne konsekwencje w zależności od sytuacji.

Szybkie działanie bez wielogodzinnego analizowania może doprowadzić do impulsywnego zakupu, którego później żałujemy. Ale w innym kontekście może oznaczać wysłanie aplikacji na wymarzone stanowisko, zapisanie się na studia albo rozpoczęcie projektu, na który ktoś bardziej ostrożny nigdy się nie zdecyduje.

Kluczowe pytanie nie brzmi więc wyłącznie:

„Czy podejmuję ryzyko?”

Znacznie ciekawsze może być:

„Jakiego rodzaju ryzyko podejmuję i dokąd ono mnie prowadzi?”

Ryzyko można próbować przekierować

Z perspektywy psychologicznej może to mieć praktyczne znaczenie.

Celem pracy z osobą z ADHD nie zawsze musi być całkowite ograniczanie spontaniczności czy potrzeby nowych doświadczeń. Znacznie bardziej użyteczna może być nauka rozpoznawania sytuacji, w których szybkie działanie jest korzystne, oraz tych, w których warto stworzyć dodatkową przestrzeń pomiędzy impulsem a decyzją.

Przykładowo:

• spontaniczne zapisanie się na interesujący kurs może otworzyć nowe możliwości,
• spontaniczne wydanie kilku tysięcy złotych może mieć zupełnie inne konsekwencje,
• szybkie zareagowanie na niesprawiedliwość może być zgodne z naszymi wartościami,
• szybka reakcja podczas konfliktu może z kolei eskalować sytuację.

Nie chodzi więc wyłącznie o hamowanie impulsów. Chodzi również o rozwijanie umiejętności oceny, które impulsy warto realizować, a przy których potrzebujemy dodatkowego zabezpieczenia.

Wiek również miał znaczenie

Badacze zauważyli jeszcze jedną ciekawą zależność.

Wraz z wiekiem malała deklarowana gotowość do podejmowania wszystkich trzech rodzajów ryzyka: negatywnego, pozytywnego i prospołecznego.

To pokazuje, że analizując zachowania związane z ADHD, warto brać pod uwagę nie tylko samo nasilenie objawów, ale również etap życia, doświadczenie i kontekst, w którym funkcjonuje dana osoba.

Jakie są ograniczenia tego badania?

Wyniki są interesujące, ale wymagają ostrożności.

Po pierwsze: było to badanie korelacyjne. Nie pozwala więc stwierdzić, że cechy ADHD powodują większą skłonność do podejmowania określonego rodzaju ryzyka.

Po drugie: uczestnicy pochodzili z populacji ogólnej, a ADHD oceniano wymiarowo na podstawie samoopisu. Nie była to próba składająca się z dorosłych osób z potwierdzoną klinicznie diagnozą ADHD.

Po trzecie: badanie dotyczyło deklarowanej gotowości do zachowania się w określony sposób w hipotetycznych sytuacjach. To, co człowiek zaznacza w kwestionariuszu, nie zawsze odpowiada temu, co zrobi w rzeczywistym życiu.

Po czwarte: związki dotyczące pozytywnego i prospołecznego ryzyka były niewielkie i mniej stabilne niż w przypadku ryzyka negatywnego.

Po piąte: narzędzia służące do pomiaru pozytywnego i prospołecznego ryzyka były wcześniej rozwijane przede wszystkim z myślą o osobach młodszych i zostały dostosowane do badania dorosłych.

Po szóste: skala mierząca prospołeczne podejmowanie ryzyka miała stosunkowo niską spójność wewnętrzną, co dodatkowo utrudnia interpretację tej części wyników.

Co z tego badania naprawdę wynika?

Najważniejszy wniosek pozostaje dość prosty.

Cechy ADHD były najsilniej związane z negatywnym podejmowaniem ryzyka. To potwierdza znaczenie impulsywności i podejmowania ryzykownych decyzji jako obszarów, na które warto zwracać uwagę w diagnozie, psychoedukacji i terapii ADHD.

Jednocześnie badanie sugeruje coś jeszcze.

Skłonność do podejmowania ryzyka może mieć więcej niż jedno oblicze.

Mechanizmy, które w jednym kontekście zwiększają prawdopodobieństwo problematycznej decyzji, w innym mogą sprzyjać podjęciu działania mimo niepewności, możliwości porażki czy obawy przed oceną.

Nie oznacza to, że ADHD jest „darem ukrytym pod postacią zaburzenia”. Nie oznacza również, że ryzykowne zachowania należy romantyzować.

Pokazuje natomiast, że funkcjonowanie człowieka jest bardziej złożone niż prosty podział na „objawy” i „zalety”.

I być może właśnie takie podejście jest najbardziej użyteczne w rozmowie o ADHD: nie ignorować realnych trudności, ale jednocześnie próbować zrozumieć, w jakich warunkach określone cechy prowadzą do problemów, a w jakich mogą zostać wykorzystane bardziej konstruktywnie.

ADHD i podejmowanie ryzyka – najczęstsze pytania

Czy osoby z ADHD częściej podejmują ryzyko?

Badania wskazują na związek ADHD z różnymi formami ryzykownych zachowań, szczególnie związanych z potencjalnie negatywnymi konsekwencjami. Nowe badanie Fuermaiera i współpracowników pokazało również niewielkie zależności pomiędzy nasileniem cech ADHD a pozytywnym i prospołecznym podejmowaniem ryzyka.

Czy impulsywność w ADHD może mieć pozytywne strony?

Nie należy automatycznie utożsamiać impulsywności z zaletą. Jednak szybkie podejmowanie działania i większa gotowość do zaakceptowania niepewności mogą w określonych sytuacjach prowadzić również do korzystnych rezultatów. Znaczenie ma przede wszystkim kontekst oraz potencjalne konsekwencje decyzji.

Co oznacza pozytywne podejmowanie ryzyka?

To działanie, którego wynik jest niepewny i które wiąże się z możliwością niepowodzenia, ale jednocześnie może przynieść rozwój lub inną korzyść. Przykładem może być aplikowanie na wymagające stanowisko, wystąpienie publiczne, rozpoczęcie nowej znajomości albo podjęcie trudnego wyzwania.

Czy badanie dowodzi, że osoby z ADHD są odważniejsze?

Nie. Badanie nie pozwala wyciągnąć takiego wniosku. Dotyczyło zależności pomiędzy nasileniem cech ADHD a deklarowaną gotowością do podejmowania różnych rodzajów ryzyka. Związki dotyczące pozytywnego i prospołecznego ryzyka były niewielkie.

Czy skłonność do ryzyka może być elementem diagnozy ADHD?

Samo podejmowanie ryzyka nie jest wystarczające do rozpoznania ADHD. W procesie diagnostycznym ocenia się szerszy wzorzec funkcjonowania, między innymi objawy nieuwagi, nadruchliwości i impulsywności, ich występowanie w różnych okresach życia oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie. Konieczne jest również różnicowanie ADHD z innymi możliwymi przyczynami występujących trudności.

Źródło

Fuermaier, A. B. M., Dong, H., Pollak, Y., Braams, B. R., & Dekkers, T. J. (2026). ADHD Characteristics Are Linked to Divergent Risk-Taking Behaviors. Journal of Attention Disorders, 30(8), 1067–1079. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/10870547261432427

Jeżeli podejrzewasz u siebie ADHD i chcesz lepiej zrozumieć swoje funkcjonowanie, sama obecność impulsywności czy skłonności do podejmowania ryzyka nie wystarcza do postawienia diagnozy. Rzetelna diagnoza ADHD u dorosłych powinna obejmować szerszy wywiad kliniczny oraz diagnozę różnicową.

Dowiedz się więcej o diagnozie ADHD u dorosłych w psychologwnecie.pl