Czy zastanawiałeś/aś się kiedyś, dlaczego niektóre osoby z ADHD wydają się być bardziej podatne na problematyczne używanie substancji psychoaktywnych? To pytanie, choć złożone, ma swoje naukowe podstawy. Badania jasno wskazują, że ADHD (Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi) często idzie w parze z uzależnieniami – to zjawisko określane mianem podwójnej diagnozy. Zrozumienie tej złożonej relacji jest kluczowe dla skutecznego leczenia i poprawy jakości życia.
Sprawdź—> Terapia dla osób z ADHD online
Dlaczego ADHD Zwiększa Ryzyko Uzależnień? Mechanizm Samoleczenia
Artykuł naukowy „ADHD i problematyczne używanie substancji” autorstwa P. Ebbena i współpracowników, opublikowany w Ugeskriftet, podkreśla, że u dorosłych z ADHD ryzyko rozwinięcia problematycznego używania substancji (PUP) jest 2-3 razy wyższe niż w populacji ogólnej. Co więcej, zaskakująco wysoki odsetek – od 10% do nawet 40-50% osób leczonych z powodu uzależnień ma niezdiagnozowane lub współistniejące ADHD.
Dlaczego tak się dzieje?
- Impulsywność i trudności z regulacją emocji: Osoby z ADHD często działają pod wpływem chwili i mają kłopoty z zarządzaniem silnymi emocjami. Substancje psychoaktywne mogą być dla nich sposobem na szybkie, choć krótkotrwałe, ukojenie.
- „Samoleczenie” objawów: Nudności, niepokój, problemy z koncentracją czy trudności w zasypianiu – te objawy ADHD mogą skłaniać do sięgania po substancje, które pozornie przynoszą ulgę, np. stymulanty „poprawiające” koncentrację czy alkohol „uspokajający” umysł. To niestety błędne koło, które pogarsza oba problemy.
- Dysfunkcja układu dopaminergicznego: W mózgach osób z ADHD często występuje niższy poziom dopaminy – neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za nagrodę i motywację. Substancje psychoaktywne gwałtownie zwiększają poziom dopaminy, co dostarcza intensywnego „kopa” i prowadzi do szybszego rozwoju uzależnienia.
Wyzwania Diagnostyczne ADHD i Poważne Konsekwencje
Diagnoza ADHD u osoby aktywnie używającej substancji jest skomplikowana. Objawy ADHD mogą być maskowane przez intoksykację lub imitowane przez skutki odstawienia. Dlatego specjaliści zalecają przeprowadzenie pełnej diagnostyki ADHD po stabilizacji stanu pacjenta i w okresie abstynencji, z uwzględnieniem historii życia i informacji od bliskich.
Współwystępowanie ADHD i uzależnień wiąże się z szeregiem negatywnych konsekwencji:
- Cięższy przebieg uzależnienia: Wcześniejszy początek, większa intensywność używania, częstsze nawroty.
- Gorsze rokowania leczenia: Standardowe terapie uzależnień mogą być mniej skuteczne.
- Większe problemy zdrowotne: Więcej współistniejących zaburzeń psychicznych (np. depresja, lęk) i problemów somatycznych.
- Wyższe ryzyko samobójstw.
Klucz do Sukcesu: Zintegrowane Leczenie
Artykuł jednoznacznie wskazuje na potrzebę zintegrowanego i równoległego leczenia obu zaburzeń. Ignorowanie ADHD podczas terapii uzależnień (lub odwrotnie) drastycznie zmniejsza szanse na trwałą poprawę.
Jak wygląda skuteczne podejście?
-
Farmakoterapia:
- Leki stymulujące na ADHD (np. metylofenidat): Pod nadzorem lekarza, mogą znacząco poprawić funkcjonowanie i paradoksalnie, zmniejszyć ryzyko nawrotów uzależnienia, stabilizując układ dopaminergiczny. Obawy o ich nadużywanie w kontekście kontrolowanego leczenia są minimalne.
- Leki niestymulujące (np. atomoksetyna): Alternatywa, zwłaszcza gdy istnieją przeciwwskazania do stymulantów.
- Leczenie uzależnienia: Specyficzna farmakoterapia (jeśli wskazana) wspierająca proces wychodzenia z nałogu.
-
Interwencje psychospołeczne:
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): Uczy radzenia sobie z impulsywnością, regulacji emocji i strategii zapobiegania nawrotom.
- Trening umiejętności: Pomaga w organizacji, planowaniu i poprawie funkcji wykonawczych.
- Terapia motywacyjna: Buduje wewnętrzną gotowość do zmiany.
- Psychoedukacja: Niezbędna dla pacjenta i jego rodziny, aby zrozumieć, jak ADHD i uzależnienie wzajemnie na siebie wpływają.
Psychoterapia online może być niezwykle pomocna, ponieważ zapewnia dostęp do specjalistycznego wsparcia bez względu na miejsce zamieszkania czy tryb życia. Daje możliwość rozmowy z terapeutą w bezpiecznej, znanej przestrzeni — co często ułatwia otwartość i komfort. Dla wielu osób to także oszczędność czasu i większa elastyczność, dzięki której łatwiej wprowadzić terapię do codziennego harmonogramu. Współczesne badania pokazują, że skuteczność terapii online jest porównywalna z terapią stacjonarną.
Podsumowanie: Działaj Kompleksowo!
Jeśli zmagasz się z uzależnieniem i podejrzewasz u siebie ADHD (lub masz już diagnozę), nie wahaj się szukać pomocy. Kluczowe jest znalezienie specjalistów, którzy oferują zintegrowane leczenie. Skrining w kierunku ADHD powinien być standardem w placówkach leczenia uzależnień, a leczenie obu problemów – zawsze prowadzone równolegle.
Pamiętaj, że podwójna diagnoza wymaga podwójnej uwagi, ale dzięki odpowiedniemu wsparciu, droga do zdrowia i stabilności jest jak najbardziej realna.
Przeczytaj pozostałe artykuły
Czy sztuczna inteligencja (AI) może diagnozować ADHD lub autyzm?
Dlaczego coraz więcej osób pyta AI o diagnozę ADHD lub autyzmu? Narzędzia takie jak ChatGPT, Gemini czy Claude weszły do codziennego życia. Są pod ręką,
Maskowanie autyzmu u kobiet. Jaka jest realna cena bycia społecznie „niewidzialną”?
Wyobraź sobie, że przez całe życie grasz rolę w spektaklu, do którego nikt nie dał Ci scenariusza. Podpatrujesz innych, kopiujesz ich miny, uśmiechasz się na
Czym jest ADHD tax? O ukrytych kosztach finansowych i życiowych neuroróżnorodności
Zgubione klucze. Zepsute jedzenie, bo zapomniałeś, że już je masz. Kara za rachunek zapłacony dwa dni po terminie — mimo że pieniądze były na koncie.
Jak polubić siebie? O samoakceptacji bez presji i pustych haseł
Już 15 lipca odbędzie się premiera mojej książki „Jak polubić siebie. Przewodnik po samoakceptacji”, która ukaże się nakładem Wydawnictwa RM w serii „Żyj lepiej”. Książka
Lęk przed kolejnym atakiem paniki. Jak przerwać błędne koło i odzyskać wolność?
Pułapka lęku antycypacyjnego – dlaczego boisz się wyjść z domu? Wyobraź sobie, że raz poparzyłeś się o gorący garnek. Boli, jesteś przestraszony. Naturalne jest, że
Hiperseksualność a ADHD — co mówią badania i skąd to połączenie?
Jedna czwarta mężczyzn szukających pomocy z powodu hiperseksualności ma rozpoznane ADHD. Osoby z ADHD istotnie częściej niż reszta populacji raportują hiperseksualne fantazje i zachowania, kompulsywne