Kiedy pojawia się decyzja o szukaniu pomocy, często towarzyszą jej skrajne oczekiwania. Z jednej strony nadzieja, że terapia „naprawi wszystko”. Z drugiej lęk, że skoro wcześniejsze próby zmiany się nie udały, to nic już nie pomoże. Oba te podejścia są zrozumiałe, ale oba mogą utrudniać realny proces leczenia.
Z perspektywy psychologa warto jasno powiedzieć jedno: leczenie uzależnień działa, ale nie w sposób spektakularny, szybki i zero-jedynkowy, jak czasem pokazują to media.
Sprawdź jak bardzo może Ci pomóc terapia uzależnień online.
Na czym polega leczenie uzależnień z punktu widzenia psychologii
Leczenie uzależnień nie polega wyłącznie na „odstawieniu” substancji czy przerwaniu danego zachowania. To tylko jeden z elementów procesu, często wcale nie najtrudniejszy.
Rdzeniem terapii jest praca nad:
sposobem regulowania emocji,
reakcjami na stres i napięcie,
schematami myślenia, które podtrzymują przymus,
relacją z samym sobą i innymi ludźmi.
Bez tej pracy samo zaprzestanie zachowania bardzo często prowadzi do nawrotów albo do „zamiany” jednego problemu na inny.
Terapia a motywacja – ważne doprecyzowanie
Jednym z mitów jest przekonanie, że na terapię trzeba przyjść „w pełni zmotywowanym”. W praktyce większość osób trafia na leczenie z ambiwalencją. Chce zmiany i jednocześnie się jej boi.
Psychoterapia nie zakłada idealnej gotowości. Zakłada natomiast gotowość do przyjrzenia się sobie, nawet jeśli na początku jest ona chwiejna i niepewna. Motywacja często buduje się w trakcie procesu, a nie przed jego rozpoczęciem.
Jakie podejścia terapeutyczne mają najlepsze potwierdzenie w badaniach
Badania naukowe pokazują, że w leczeniu uzależnień nie ma jednej „cudownej metody”. Najlepsze efekty daje łączenie różnych form oddziaływań, dostosowanych do osoby i etapu, na którym się znajduje.
Do najlepiej przebadanych należą:
podejścia poznawczo-behawioralne, które pomagają rozpoznawać wyzwalacze i zmieniać automatyczne reakcje,
interwencje skoncentrowane na motywacji, które pomagają poradzić sobie z ambiwalencją,
praca nad relacjami i wsparciem społecznym,
w uzasadnionych przypadkach farmakoterapia, traktowana jako wsparcie, a nie „rozwiązanie problemu”.
Kluczowe jest to, że terapia nie polega na jednej technice, lecz na procesie uczenia się nowych sposobów funkcjonowania.
Nawrót nie oznacza porażki
To jeden z najważniejszych punktów, o którym mówi się zbyt rzadko. Uzależnienie ma charakter nawrotowy. To znaczy, że ryzyko powrotu do zachowania jest wpisane w naturę tego zaburzenia.
Nawrót nie jest dowodem na to, że terapia „nie zadziałała” albo że ktoś się nie starał. Często jest informacją:
że pojawiły się nowe stresory,
że zabrakło wsparcia,
że niektóre mechanizmy wymagają dalszej pracy.
Z perspektywy klinicznej istotne jest nie to, czy nawrót się pojawi, ale jak szybko zostanie zauważony i przepracowany.
Czego terapia uzależnień nie robi
Dla równowagi warto jasno powiedzieć, czego nie należy oczekiwać:
terapia nie usuwa trudnych emocji z życia,
nie daje odporności na stres „na zawsze”,
nie sprawia, że przeszłe doświadczenia przestają mieć znaczenie.
Zamiast tego daje narzędzia, które pozwalają reagować inaczej, zanim przymus przejmie kontrolę.
Psychoterapia online może być niezwykle pomocna, ponieważ zapewnia dostęp do specjalistycznego wsparcia bez względu na miejsce zamieszkania czy tryb życia. Daje możliwość rozmowy z terapeutą w bezpiecznej, znanej przestrzeni — co często ułatwia otwartość i komfort. Dla wielu osób to także oszczędność czasu i większa elastyczność, dzięki której łatwiej wprowadzić terapię do codziennego harmonogramu. Współczesne badania pokazują, że skuteczność terapii online jest porównywalna z terapią stacjonarną.
Rola wsparcia i środowiska
Leczenie uzależnień rzadko jest skuteczne w całkowitej izolacji. Relacje, środowisko pracy, sytuacja rodzinna – to wszystko może wspierać zmianę albo ją sabotować.
Dlatego coraz częściej podkreśla się znaczenie:
pracy z bliskimi,
grup wsparcia,
budowania realnej sieci pomocy, a nie opierania się wyłącznie na „silnej psychice”.
Kiedy warto rozważyć pomoc specjalisty
Z perspektywy psychologa nie ma jednego „właściwego momentu”. Warto jednak rozważyć konsultację, gdy:
samodzielne próby zmiany powtarzalnie się nie udają,
uzależnienie zaczyna wpływać na zdrowie psychiczne lub relacje,
pojawia się poczucie bezradności lub wstydu.
Terapia nie jest nagrodą za idealną motywację ani karą za błędy. Jest formą wsparcia w procesie, który dla większości osób jest zbyt trudny, by przechodzić go w pojedynkę.
Podsumowanie
Leczenie uzależnień nie jest prostą drogą ani jednorazową decyzją. To proces, który wymaga czasu, cierpliwości i często kilku prób. Dobrze prowadzona terapia nie obiecuje cudów, ale daje coś znacznie cenniejszego: możliwość odzyskania wpływu nad własnym życiem, krok po kroku.
Przeczytaj pozostałe artykuły
Czy sztuczna inteligencja (AI) może diagnozować ADHD lub autyzm?
Dlaczego coraz więcej osób pyta AI o diagnozę ADHD lub autyzmu? Narzędzia takie jak ChatGPT, Gemini czy Claude weszły do codziennego życia. Są pod ręką,
Maskowanie autyzmu u kobiet. Jaka jest realna cena bycia społecznie „niewidzialną”?
Wyobraź sobie, że przez całe życie grasz rolę w spektaklu, do którego nikt nie dał Ci scenariusza. Podpatrujesz innych, kopiujesz ich miny, uśmiechasz się na
Czym jest ADHD tax? O ukrytych kosztach finansowych i życiowych neuroróżnorodności
Zgubione klucze. Zepsute jedzenie, bo zapomniałeś, że już je masz. Kara za rachunek zapłacony dwa dni po terminie — mimo że pieniądze były na koncie.
Jak polubić siebie? O samoakceptacji bez presji i pustych haseł
Już 15 lipca odbędzie się premiera mojej książki „Jak polubić siebie. Przewodnik po samoakceptacji”, która ukaże się nakładem Wydawnictwa RM w serii „Żyj lepiej”. Książka
Lęk przed kolejnym atakiem paniki. Jak przerwać błędne koło i odzyskać wolność?
Pułapka lęku antycypacyjnego – dlaczego boisz się wyjść z domu? Wyobraź sobie, że raz poparzyłeś się o gorący garnek. Boli, jesteś przestraszony. Naturalne jest, że
Hiperseksualność a ADHD — co mówią badania i skąd to połączenie?
Jedna czwarta mężczyzn szukających pomocy z powodu hiperseksualności ma rozpoznane ADHD. Osoby z ADHD istotnie częściej niż reszta populacji raportują hiperseksualne fantazje i zachowania, kompulsywne
Źródła:
Klasyfikacje i definicje
World Health Organization. (2019). International Classification of Diseases for Mortality and Morbidity Statistics (11th Revision).
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.
Wytyczne kliniczne i instytucje
National Institute for Health and Care Excellence. (2011). Alcohol-use disorders: diagnosis, assessment and management (CG115).
World Health Organization. (2016). mhGAP Intervention Guide for Mental, Neurological and Substance Use Disorders.
National Institute on Drug Abuse. (2020). Principles of Drug Addiction Treatment: A Research-Based Guide.
Mechanizmy uzależnienia i modele teoretyczne
Volkow, N. D., Koob, G. F., & McLellan, A. T. (2016). Neurobiologic advances from the brain disease model of addiction. New England Journal of Medicine, 374(4), 363–371.
Koob, G. F., & Volkow, N. D. (2010). Neurocircuitry of addiction. Neuropsychopharmacology, 35(1), 217–238.
Skuteczność leczenia – przeglądy i metaanalizy
Jonas, D. E., et al. (2014). Pharmacotherapy for adults with alcohol use disorders. JAMA, 311(18), 1889–1900.
Miller, W. R., & Rollnick, S. (2013). Motivational Interviewing: Helping People Change. Guilford Press.
Lundahl, B., et al. (2010). A meta-analysis of motivational interviewing. Research on Social Work Practice, 20(2), 137–160.
Carroll, K. M., & Kiluk, B. D. (2017). Cognitive behavioral therapy for alcohol and drug use disorders. Psychiatric Clinics of North America, 40(2), 329–345.
Dutra, L., et al. (2008). A meta-analytic review of psychosocial interventions for substance use disorders. American Journal of Psychiatry, 165(2), 179–187.
Bliscy, współuzależnienie, praca systemowa
Meyers, R. J., & Smith, J. E. (1995). Clinical Guide to Alcohol Treatment: The Community Reinforcement Approach.
Roozen, H. G., et al. (2010). Community reinforcement and family training (CRAFT). Drug and Alcohol Dependence, 106(2–3), 155–165.
Templeton, L., et al. (2010). Supporting families living with addiction. University of Bath.
Uzależnienia behawioralne
Grant, J. E., Potenza, M. N., Weinstein, A., & Gorelick, D. A. (2010). Introduction to behavioral addictions. American Journal of Drug and Alcohol Abuse, 36(5), 233–241.
Brand, M., et al. (2019). The Interaction of Person-Affect-Cognition-Execution (I-PACE) model. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 104, 1–10.